Chọn ngôn ngữ


Thông tin

Dự thảo Luật Trưng cầu ý dân: Trao quyền trực tiếp cho dân

(DĐDN) - Trưng cầu ý kiến nhân dân, lấy ý kiến của nhân dân đối với những vấn đề đại sự của quốc gia, những vấn đề chung của địa phương đã trở thành một truyền thống, một phương thức lãnh đạo đất nước ta từ nhiều thế hệ trước.


Chính vì vậy, dự thảo Luật Trưng cầu ý dân (TCYD) được đưa ra trình Quốc hội lần này được kỳ vọng sẽ góp phần thể chế hóa những truyền thống tố­t đẹp của dân tộc ta, thể chế hóa những đường lối, chủ trương tại Hiến pháp và văn kiện của Đảng.

 

Vừa qua có nhiều vấn đề quan trọng của quốc gia mà chúng ta chỉ lấy ý kiến đại biểu Quốc hội hoặc Hội đồng nhân dân chứ không trưng cầu ý dân (Ảnh: Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Quốc hội Phan Trung Lý trình bày Báo cáo thẩm tra dự án Luật trưng cầu ý dân)

 

Hướng đến quyền dân chủ trực tiếp

TCYD là một trong những cách phát huy dân chủ và quyền làm chủ trực tiếp của người dân một cách rõ ràng nhất. Với dự luật này, phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” đang được thể hiện ngày càng cụ thể và rộng rãi trong cuộc sống.

 

Hoàn thiện pháp luật về TCYD đã trở thành một xu thế khá phổ biến trên thế giới.

Theo ông Nguyễn Văn Quyền - Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam, đại diện cơ quan soạn thảo luật, TCYD là một phương thức để người dân trực tiếp thể hiện ý chí và quyền lực của mình đối với các vấn đề quan trọng của đất nước trong từng thời điểm cụ thể. Thực tiễn những năm qua, việc tổ chức lấy ý kiến nhân dân đối với các chủ trương, chính sách, pháp luật trước khi ban hành đã được triển khai rất phổ biến. Cùng với đó, việc tham vấn chuyên gia và thực hiện phản biện xã hội cũng đã được mở rộng. Các dự thảo văn bản quy phạm pháp luật và chính sách đã được đưa lên mạng internet, được tổ chức lấy ý kiến rộng rãi trong xã hội.

 

Tuy nhiên, kết quả của các hoạt động lấy ý kiến nhân dân, để nhân dân quyết định trực tiếp đối với những vấn đề trọng đại về quốc kế dân sinh cũng bộc lộ rất nhiều hạn chế. Từ cách thức tổ chức lấy ý kiến, đến tổng kết rút kinh nghiệm chưa được làm một cách bài bản và chuyên nghiệp. Do đó, việc thể chế hóa những quy định pháp lý rõ ràng về TCYD là yêu cầu không thể chậm chễ. Đặc biệt, trong bối cảnh, chúng ta đang hiện thực hóa những quy định của Hiến pháp 2013 bằng những văn bản pháp quy cụ thể.

Một quy định đáng lưu ý tại dự thảo chính là “các cuộc TCYD được thực hiện trên phạm vi cả nước”. Điều này phù hợp với quy định của Hiến pháp năm 2013 về thẩm quyền quyết định TCYD của Quốc hội. Đồng thời, những vấn đề đưa ra TCYD phải là những vấn đề có ý nghĩa ở tầm quốc gia đưa ra để toàn dân quyết định. Đối với những vấn đề mang tính địa phương hoặc khu vực thì áp dụng hình thức lấy ý kiến nhân dân trước khi cơ quan có thẩm quyền quyết định.

Đối với thẩm quyền đề nghị TCYD, Ban soạn thảo thiết kế hai phương án. Một là Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chủ tịch nước, Chính phủ hoặc ít nhất một phần ba tổng số đại biểu Quốc hội có quyền trình đề nghị TCYD. Phương án hai, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chủ tịch nước, Chính phủ, Thủ tướng, Đoàn chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, hoặc ít nhất một phần ba tổng số đại biểu Quốc hội có quyền trình đề nghị trưng cầu ý dân. Tuy nhiên, việc cở mở rộng thẩm quyền đề nghị TCYD đối với Thủ tướng và Mặt trận tổ quốc hiện vẫn còn đang có nhiều luồng ý kiến trái chiều tại Quốc hội.

Tôn trọng quyền quyết định của dân

Trình bày báo cáo thẩm tra dự án luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội ông Phan Trung Lý cho biết, việc xác định cụ thể những vấn đề nào phải đưa ra TCYD phụ thuộc vào yêu cầu và điều kiện hoàn cảnh tại từng thời điểm nhất định. Do đó, trong Luật nên quy định khái quát, mang tính nguyên tắc những vấn đề có thể được đề nghị đưa ra TCYD. Theo đó, những vấn đề đề nghị Quốc hội quyết định TCYD là những vấn đề về Hiến pháp và những vấn đề quan trọng khác thuộc thẩm quyền của Quốc hội nhưng Quốc hội tôn trọng dân quyết định. Đồng thời, để có cơ sở cho các chủ thể đề nghị và Quốc hội quyết định TCYD. Cơ quan thẩm tra cũng cho rằng, dự thảo Luật cũng cần bổ sung các điều kiện và tiêu chí đối với vấn đề được đề nghị TCYD.

Về kết quả TCYD, cơ quan thẩm tra tán thành phương án: “Cuộc TCYD phải được quá nửa tổng số cử tri có tên trong danh sách cử tri đi bỏ phiếu. Phương án TCYD phải được quá nửa số phiếu hợp lệ tán thành được công bố để thi hành”.

Chủ nhiệm UB Pháp luật của Quốc hội Phan Trung Lý cho biết, có ý kiến cho rằng, để bảo đảm tính pháp lý của kết quả TCYD, đề nghị Quốc hội phải ra nghị quyết xác nhận kết quả TCYD và kết quả này do Ủy ban thường vụ Quốc hội công bố. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra cho rằng, vấn đề đưa ra TCYD đã được người dân lựa chọn, quyết định theo ý chí của họ nên cơ quan nhà nước phải tôn trọng và thực hiện. Do vậy, Quốc hội không cần thiết phải ra nghị quyết xác nhận kết quả TCYD hay thông qua lại các nội dung đã được người dân biểu quyết tán thành.

Hoàn thiện pháp luật về TCYD đã trở thành một xu thế khá phổ biến trên thế giới. Hiện nay, trong tổng số 214 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới đã có 167 nước và vùng lãnh thổ có luật hoặc các quy định pháp lý về TCYD. Do đó, việc Việt Nam ban hành Luật TCYD là phù hợp với chủ trương hội nhập ngày càng sâu rộng mà chúng ta đang thực hiện.        

 

 

 

ĐB Nguyễn Đức Kiên - Phó chủ nhiệm UB Kinh tế của Quốc hội: Hãy bắt đầu từ những việc nhỏ

Việc luật TCYD sẽ được ban hành là rất tích cực. TCYD thực tế vốn là một trong những quyền dân chủ của người dân. Nó nằm trong quá trình xây dưng nhà nước pháp quyền mà chúng ta đang thực hiện. Trong bối cảnh nền kinh tế đang phát triển, nhận thức của xã hội cũng đang phát triển như hiện nay, một tổ chức hay cá nhân không thể đánh giá, không thể lường hết những tác động của hoạt động điều hành của mình đối với đời sống bình thường người dân. Vì thế luật TCYD là để người dân thể hiện quyền làm chủ của họ với chính quyền hiện tại. Họ có quyền đưa ra tiếng nói và chính quyền phải làm theo ý muốn của người dân.

Tuy nhiên, tôi lưu ý, để thực hiện tốt TCYD, các tổ chức chính quyền cần phải thông tin chính xác những nội dung trưng cầu cho người dân. Hoạt động TCYD phải tổ chức một cách công khai, minh bạch và công bằng. Do đó, Đảng mới có chủ trương dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra. Dân không biết thì dân không thể bàn được. Việc xin ý kiến người dân phải tuân theo trình tự, thủ tục để đảm bảo thông tin có thể đến được với tất cả mọi người dân cần xin ý kiến.

Đơn cử như trong Hội nghị Diên hồng, nếu vua quan nhà Trần mà không đưa được thông tin chính xác cho các bô lão thì khó có thể tạo ra được một khí thế “sát thát” của Triều Trần. Nhìn trở lại hiện nay, trách nhiệm thông tin chính xác và đầy đủ cho người dân là của chính quyền. Khi nào thấy vấn đề ảnh hưởng đến nhiều người dân thì cần phải TCYD, xin ý kiến của dân.

TCYD với xin ý kiến dân về cơ bản là giống nhau chỉ khác ở mức độ vấn đề tác động rộng hay hẹp mà thôi. Chúng ta không nên làm to tát quá những vấn đề như thay đổi hiến pháp, hay gia nhập cộng đồng chung các quốc gia… Hãy nhìn sự việc đơn giản từ những vấn đề liên quan đến quyền lợi của số đông người dân thì cơ quan chính quyền, cơ quan Đảng tại nơi đó phải xin ý kiến nhân dân.

Đơn cử như một việc nhỏ là xử lý rác thải tại một thôn nào đó. Cơ quan chính quyền địa phương họp dân lại để xin ý kiến làm ở đầu thôn hay cuối thôn cho đỡ ảnh hưởng đến môi trường nhất? rồi việc xử lý rác phải cách nhà bao nhiều? nhà nào gần thì sẽ được hỗ trợ ra sao?... Đó chính là TCYD ở cấp thấp để tạo sự đồng thuận cho xã hội, tạo môi trường dân chủ. Qua đó, mỗi cá nhân đều sẽ có trách nhiệm với xã hội và thể hiện quyền dân chủ của mình.

ĐB Dương Trung Quốc - Đoàn ĐB tỉnh Đồng Nai: Ý thức công dân sẽ dần trưởng thành

TCYD ở mỗi quốc gia có phương thức thực hiện khác nhau. Tại dự thảo luật TCYD lần nay, ban soạn thảo lại có xu hướng chú trọng đến những việc lớn, việc đại sự. Theo tôi, cái lý của ban soạn thảo cũng có thể hiểu được. Bởi vì, TCYD vốn là một tập quán của mỗi dân tộc, mỗi quốc gia. Điều này thường phải có một quá trình. Do đó, tôi đồng tình với việc luật TCYD hướng tới những vấn đề lớn.

Thực tế, việc TCYD được tổ chức cũng không hề đơn giản. Tôi không nói ở khía cạnh tốn kém mà nói đến đặc điểm của TCYD. Ở đó, mỗi người dân đều cần phải làm quen dần với tập quán có trách nhiệm trước những công việc chung. Những quyết định của họ là vì quyền lợi của mọi người trong đó có mình. Họ phải biết chấp nhận cả việc có thể quyết định của mình chưa chuẩn xác, chưa đảm bảo tốt quyền lợi của chính họ.

Tôi còn nhớ lại một lần đi thực tế ở nước ngoài về hoạt động TCYD. Tại một địa phương giáp giữa Pháp và Thụy sĩ, người dân được TCYD về hoạt động của một sân bay trong khu vực. Người dân đã không đồng tình cho máy bay lên xuống vào ban đêm để khỏi phải chịu tiếng ồn. Tuy nhiên, sau quyết định này, hoạt động giao thông ở đây đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Nhiều người phải bay đi, bay về bằng sân bay của địa phương khác, thậm chí là của quốc gia lân cận. Vì khó khăn đó, người dân lại phải đồng ý với phương án cho máy bay hoạt động cả ngày lẫn đêm trở lại.

Đúng là phương thức TCYD tạo sự đồng thuận, tạo môi trường phát triển bền vững. Tuy nhiên, hoạt động này cũng đòi hỏi nhận thức của người dân phải có trách nhiệm cao về những quyết định của mình, về việc thực thi quyền dân chủ trực tiếp của mình. Mặc khác, chúng ta cũng phải khẳng định, xu hướng trên thế giới là mọi người dân đều phải tham gia vào công việc chung và phải thực hiện nó một cách rất trách nhiệm. Hoạt động TCYD sẽ giúp ý thức công dân, kỹ năng công dân trưởng thành.

TS HOÀNG NGỌC GIAO - Viện trưởng viện Nghiên cứu Chính sách, Pháp luật và Phát triển: Cân nhắc bổ sung phạm vi áp dụng địa phương

Theo tinh thần Dự thảo hiện nay thì trưng cầu ý dân chỉ được áp dụng ở phạm vi cả nước (toàn quốc). Tôi cho rằng, chúng ta cần cân nhắc bổ sung phạm vi áp dụng đối với phạm vi địa phương. Thực tế ở nhiều nước, pháp luật quy định có hai loại hình trưng cầu ý dân là trưng cầu ý dân trên phạm vi cả nước và trưng cầu ý dân ở địa phương, như ở Thụy Sĩ, Italia, Pháp.

Đặc điểm kinh tế - xã hội nước ta đặt ra yêu cầu phải giải quyết các vấn đề phát sinh ngay tại địa phương, ngay tại cơ sở để đảm bảo hiệu quả. Do đó, nếu không quy định trưng cầu ý dân trong phạm vi địa phương, nhất là ở cấp cơ sở thì sẽ không giúp giải quyết, tháo gỡ các vấn đề vướng mắc trong đời sống kinh tế - xã hội ở địa phương.

Nếu có quy định tổ chức trưng cầu ý dân ở phạm vi địa phương, những vấn đề cần đưa ra trưng cầu ý dân có thể là: điều chỉnh địa giới hành chính; việc xây dựng các công trình lớn có nguy cơ ảnh hưởng đến môi sinh của một vùng rộng lớn hoặc chủ trương và mức đóng góp xây dựng cơ sở hạ tầng và các công trình phúc lợi công cộng (điện, đường, trường học, trạm y tế, nghĩa trang, các công trình văn hóa, thể thao); hương ước, quy ước làng văn hóa, nếp sống văn minh, giữ gìn an ninh trật tự, bài trừ các hủ tục, mê tín dị đoan, tệ nạn xã hội... Tham khảo pháp luật một số nước cho thấy cách tiếp cận tương tự. 

 


Bá Tú - Mai Thanh
Nguồn: http://dddn.com.vn/

    Bình luận (0)         Gửi bạn bè         Bản in